W przypadku, kiedy Rzecznik stwierdzi naruszenie praw i wolności może:

• wystąpić do organu, w którym doszło do naruszenia praw i wolności (organ ma 30 dni na poinformowanie Rzecznika o podjętych działaniach),
• żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych, Rzecznik ma prawo wzięcia udziału w postępowaniu tak jak prokurator,
• żądać wszczęcia przez oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa ścigane z urzędu,
• żądać wszczęcia postępowania administracyjnego,
• wnosić skargę do sądu administracyjnego i uczestniczyć w toczącym się postępowaniu na prawach prokuratora,
• wystąpić z wnioskiem o ukaranie,
• wystąpić z wnioskiem o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia w postępowaniu w sprawach o wykroczenia,
• wnieść kasację lub rewizję nadzwyczajną od prawomocnego orzeczenia.